Actievoerders van Geef Tegengas blokkeren regelmatig de Havenspoorlijn in de Rotterdamse haven. Vooral deze maand is het bijna iedere dag raak. Bedrijven en ProRail schatten de economische schade inmiddels op vele miljoenen euro’s. Waarom verbiedt de burgemeester deze demonstraties niet?
150 duizend euro: dat kost het blokkeren van de Havenspoorlijn per uur, schatte spoorbeheerder ProRail een jaar geleden nog. Ondernemersvereniging Deltalinqs raamt de schade inmiddels op vele miljoenen. De ondernemers zijn de dagelijkse acties van deze maand inmiddels spuugzat. Geef Tegengas organiseerde de eerste blokkade op 9 mei. De politie pakte sindsdien al tientallen demonstranten op.
Treinen kunnen haven niet in en uit
De Havenspoorlijn verbindt bedrijven en containerterminals met elkaar en met het landelijke spoor. De lijn is ook het Rotterdamse deel van de Betuwelijn. Door de blokkades konden veel goederentreinen de Rotterdamse haven niet in en uit.
De protestacties gaan door totdat Rotterdam toegeeft aan drie eisen, schreef Geef Tegengas een week geleden in een brief aan de raad. Ook de burgemeester kreeg een brief en daarbij een uitnodiging om met de actievoerders in gesprek te gaan. Op Instagram kondigt de beweging aan de hele haven op zondag 27 juni plat te leggen.
Geen wapens en militaire goederen
Geef Tegengas heeft dus drie eisen. De eerste is dat de Rotterdamse haven niet meer gebruikt mag worden voor de doorvoer van wapens en andere militaire goederen van en naar Israël. Dat land maakt zich volgens steeds meer experts schuldig aan genocidaal geweld tegen de Palestijnen in Gaza.
Als tweede moet de haven per direct stoppen met de doorvoer van goederen en grondstoffen die volgens de beweging gelinkt zijn aan mensenrechtenschendingen. Geef Tegengas vindt dat grote bedrijven de aarde leegplunderen en zorgen voor gewelddadige conflicten. Mensen en dieren worden uitgebuit bij het winnen van grondstoffen.
De derde eis heeft te maken met verduurzaming. Uiterlijk in 2035 moet de haven helemaal gestopt zijn met vervuilende fossiele brandstoffen als olie en steenkolen.
Partijen reageren verschillend op de acties
Niet alleen Deltalinqs en ProRail zijn helemaal klaar met de protesten. Dat geldt ook voor Sebastiaan Bonte van Leefbaar Rotterdam. Op zijn verzoek debatteerde de gemeenteraad donderdag met burgemeester Carola Schouten over de kwestie. Leefbaar Rotterdam en PRO – ieder met elf zetels in de raad – denken totaal verschillend over de acties.
“Het inzetten van geweld om je zin te krijgen, is ondemocratisch en ondermijning van het gezag”, aldus Bonte. “Het is gecoördineerd en doelbewust ontwrichten en vernielen van de infrastructuur om zoveel mogelijk economische schade te veroorzaken.” Hij vindt dat Geef Tegengas met de brief Rotterdam probeert te chanteren en wil dat Schouten een einde maakt aan de – in zijn woorden – sabotageacties van de beweging. Ze moet daarvoor alles uit de kast halen.
“Natuurlijk vindt PRO het vervelend als noodzakelijke goederen geen doorgang vinden of Rotterdamse bedrijven schade oplopen”, zegt Mina Morkoç namens haar partij. Zij ziet de brief van Geef Tegengas niet als chantage. “Maar demonstraties ontstaan niet zomaar. Ze zijn er ook niet om comfortabel te zijn. Demonstraties zijn er omdat mensen de wanhoop nabij zijn. Omdat ze zich ernstig zorgen maken over de toekomst en de mensenrechten. Hun wanhoop blijf onbeantwoord.”
Burgemeester Carola Schouten tijdens het debat over de spoorblokkades in de haven© RIjnmond/HV
Burgemeester wil geen oordeel vellen
“De kernvraag is hoe wij omgaan met demonstraties op het spoor”, zegt Carola Schouten. “Laat ik hier klip en klaar zeggen: ik heb geen enkel oordeel over een demonstratie als die plaatsvindt, en over het onderwerp. Dat mag ik ook niet en dat heb ik ook niet als burgemeester. Ik heb iedereen gelijk te behandelen.”
De grenzen van wat je als actievoerder wel en niet mag en de bevoegdheden van de burgemeester staan in de Wet openbare manifestaties, aldus Schouten. “Veiligheid, volksgezondheid en de verkeerverkeersveiligheid zijn gronden waarop ik een manifestatie mag beperken of zelfs stoppen.”
Elke demonstratie toetst de burgmeester aan deze wet. Als een demonstratie daardoor op een bepaalde plek niet mag, krijgen de demonstranten te horen waar ze wel mogen staan, een aanwijzing. “Als men zich daar niet aan houdt, is dat een grond om mensen weg te halen op die plek omdat het te gevaarlijk is.”
Wat kan de burgemeester dan doen?
“Schade aanbrengen mag niet”, zegt de burgemeester. Maar ze heeft niet de bevoegdheid om daar tegen op te treden. Dat is de verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie (OM).
Schouten: “Op het moment dat dat plaatsvindt – en dat is een aantal keren gebeurd – dan is het het OM die op dat moment bepaalt: dit is een strafrechtelijke overtreding. Daarop wordt er aangehouden door de politie. Het OM beoordeelt of ze mensen gaan vervolgen. Dat doe ik niet.”
De burgemeester ziet geen aanleiding om in gesprek te gaan met de demonstranten, vertelt ze. “Die brief is niet ondertekend door iemand. Er staat ook geen naam bij. Als ik in gesprek ga met iemand, dan wil ik dat doen met naam en toenaam. Ik weet niet wie ik dan tegenover me heb. Dat vind ik wel het minste. Dat mensen zich gewoon kenbaar maken als ze met mij in gesprek willen.”
